Uitgezonden Nederlandse militairen krijgen te maken met allerhande moreel ambivalente situaties, omdat zij worden ingezet in situaties van dreiging, conflict en schendingen van de menselijke waardigheid. Ook binnen de krijgsmacht worden zij geconfronteerd met beperking van eigen handelingsruimte vanwege de structuur van dwang en gezag. Sanneke Brouwers roept in haar proefschrift op tot meer erkenning van de morele nood die daardoor ontstaat bij veteranen. Ze promoveert op 5 december bij de Tilburg School of Catholic Theology.
Moral distress betekent dat iemand wel weet wat het juiste is om te doen, maar ervan wordt weerhouden overeenkomstig te handelen. Dat handelen tegen de eigen waarden ondermijnt de integriteit en authenticiteit van de persoon. Deze ervaringen in het leger komen voort uit een rolconflict tussen de militaire en de persoonlijke rol of binnen de militaire rol. In Brouwers' onderzoek worden die verschillende rolconflicten geanalyseerd. Bijvoorbeeld de militair als dader, gefaalde helper of overlever. Dit leidt tot veel negatieve gevoelens.
Problemen over eigen identiteit
Maar militairen die hun professionele rol goed kunnen uitvoeren, of zich herkennen in de rol van helper of kameraad, koppelen daaraan veel positieve gevoelens. Vaak zijn zowel negatieve als positieve gevoelens tegelijkertijd aanwezig. Bij militairen kan moral distress als gevolg van een beperkt handelingsperspectief leiden tot problemen over de eigen identiteit.
Brouwers gebruikte de zelfconfrontatiemethode (ZKM), een methode die geschikt is om persoonlijke ervaring te analyseren met een puntensysteem over de affectieve beleving van de ervaringen. Daarmee konden zij op cognitief niveau hun ervaring beschrijven en werd ook de emotie inzichtelijk.
Lasten breder maatschappelijk dragen
Brouwers stelt dat maatschappelijke erkenning, het zien en op waarde schatten van de inzet van veteranen, beschermt tegen de lasten van een uitzendervaring. Dat betekent overigens niet dat het werk van militairen alleen maar hoeft te worden toegejuicht. Er mag ook aandacht zijn voor het falen van een missie of discussie over de beoogde doelen. Morele ambivalentie is immers onlosmakelijk verbonden aan de inzet van militairen. De lasten hiervan mogen breder gedragen worden in de samenleving. Verantwoordelijkheid dragen voor vrede en veiligheid moeten we niet overlaten aan een kleine groep professionals, maar vraagt de betrokkenheid en inzet van ons allen.
Meer informatie
Sanneke Brouwers promoveert op 5 december om 10.00 uur in de aula van de universiteit. De promotie vindt plaats met livestream. Haar proefschrift is getiteld: 'Morele ervaringen in de krijgsmacht. Een conceptuele en empirische studie van moral distress bij veteranen'.
Een interview met haar op de website van Tilburg University kunt u hier lezen.
Bron: Tilburg University | Foto: Pixabay
